Tag: байгаль орчин

Минимализм ба байгаль орчин: Асуудал №1 – Хуванцар сав

Минимализм ба байгаль орчин: Асуудал №1 – Хуванцар сав

Минималист амьдралын хэв маяг гэж юу болох талаар өмнө нь ярьсан билээ. 

Байгаль орчинд ээлтэй амьдрана гэдэг эрүүл мэнддээ давхар сайн зүйл хийж байна гэсэн үг. Наад захын жишээ авъя. Та цуйван гэртээ хийе гэж бодохоор яаж гурилаа бэлдэнэ дээ гэж залхуу чинь хүрдэг болохоор бэлэн гурил худалдаж авдаг уу? Гаднаас авсан гурил гэхдээ хэзээ ч гэртээ бэлдсэн шиг биед шингэцтэй, орц найрлага багатай, шинэ байдаггүйг өөрсдөө идсэн туршлагаасаа мэдэж байгаа. Нэг найз маань “юу идэж байгаадаа ач холбогдол өгч хийх юм бол хоол хийх хэцүү биш. Яг үнэндээ хоолоо хийж иднэ гэдэг хобби чинь байхаас ч чухал зүйл. Учир нь ямар нэг юм идсэн болж амьдарна гэдэг өөрөө амьдралыг амтгүй болгодог” гэж билээ. Үүнээс хойш би цуйвангийн гурилаа өөрөө бэлдэж идэхдээ залхуурахаа больсон доо. Найзын маань хувьд бууз, хуушуур ч бас амархан хоолны тоонд ордог.

Хагас боловсруулсан эсвэл идэхэд бэлэн бүтээгдэхүүнүүдийг авч идэх үнэтэй, ямар орчинд хийсэн нь тодорхойгүй, нөөшлөх бодис, хадгалсан хугацаа зэргээс шалтгаалаад эрүүл мэндэд сайн биш, мөн тэдгээрийг савлахад орсон гялгар уут, боодол сав нь байгаль орчинд хог болон гардаг. Тиймээс Минималист болсноор байгаль орчинд ээлтэй амьдрах боломжтой.

Бидний өдөр тутмын наад захын энгийн сонголтууд байгаль орчинд хэрхэн нөлөөлдөг бол? Хүн өдөрт дундажаар 2.5кг хог гаргадаг гэсэн судалгаа бий. Монгол улсад жилд 1 сая тонн хог, хоёрдогч түүхий эд гардаг байна. Зарим эх сурвалжид 1.4 сая тонн хог гардаг ч гэсэн байна. Үүнээс 24%-ийг л дахин боловсруулдаг, 1 сая тонн хогийг хөрсөнд булдаг, уг нь 1.2 сая тонн хогийг дахин боловсруулах боломжтой байдаг байна. Гэхдээ дахин боловсруулах гэдэг үнэндээ бодит амьдрал дээр хэрэгждэг зүйл биш гэдгийг удахгүй ярих болно. Өөрөөр хэлбэл, та хуванцар савтай ус худалдаж аваад түүнийгээ дахивар сав руу хаялаа гээд дахин боловсруулагдчихна гэж найдах хэрэггүй юм.

Бид өдөр тутмын сонголтоо ухамсартайгаар өөрчилснөөр өөрсдийн зүгээс өөрчлөлт хийх боломжтой. Байгаль орчинд дараах байдлаар хор уршиг тарихгүй байх энгийн, өдөр тутамдаа хэрэгжүүлж болох дараах алхмуудтай танилцацгаая:

Асуудал #1: УС, УНДААНЫ ХУВАНЦАР САВ. Дэлхий даяар минут тутамд нэг сая хуванцар сав худалдаалагддаг ба энэ тоо 2021 он гэхэд 20%-иар өсөх тооцоо байдаг байна. Та энэхүү нийтлэлийг 5 минут уншаад дуусахад 5 сая хуванцар хог хаягдал гарчихсан байгаа гээд боддоо. Хуванцар савтай усыг үйлдвэрлэхэд крантны цэвэршүүлсэн уснаас 1,000-2,000 дахин их эрчим хүч зарцуулдаг байна. Жил бүр 5-13 тонн хуванцар далайд хаягддаг бөгөөд далайн шувуу, загас бусад амьтад залгиж орхидог.

Энэхүү яст мэлхийний хоол боловсруулах замд олдсон 13 ширхэг гадны обьектийн 8 нь хуванцар байжээ.

Энэ нь эргээд хүмүүсийн ходоодонд орно гэсэн үг юм. Далайн хоол иддэг хүн жилд 11,000 жижиг хуванцар залгидаг гэсэн тооцоог Бельгид хийсэн байна. 2050 он гэхэд далай дахь хуванцарын жин нийт загасны жингээс давна гэсэн тооцоо байдаг байна. Кока Кола компани дангаараа жилд 108 тэрбум хуванцар сав гаргадаг байна (энэ тоо бол зөвхөн барагцаа тоо, учир нь Кока Кола компани хэдэн ширхэг хуванцар сав жилд үйлдвэрлэдэгээ нууцладаг).

Эх сурвалж: wastelessfuture.com
“Coke далайг боомилохыг бүү зөвшөөр” Эх сурвалж: www.greenpeace.org.uk
Карибийн тэнгис дэх хуванцар хог хаягдал. Кредит: Caroline Power-ийн 2017 онд авсан зураг.

Хуванцар сав хагарч гэмтэхгүй, тээвэрлэхэд хөнгөн, хэрэглэгчээс буцаад үйлдвэрлэгчид очих шаардлагагүй, хямд гэх мэт олон давуу талтай харагдана. Хэдийгээр хуванцарыг дахин боловсруулах боломжтой ч ихэнх тохиолдолд тэгдэггүй. Бидний хэд нь хогоо ялгаж хаядаг билээ дээ? Хэдийгээр Улаанбаатар хотод дахивар, энгийн гэсэн хаягтай хогны савнууд энд тэндгүй байрлуулсан боловч дахивар хог хаягдлын хогны сав нь янз бүрийн хогоор дүүрсэн байх жишээтэй. Дээрээс нь хуванцар савнууд дотроо ангилалтай тул дахин боловсруулах үйлдвэр тухай бүрд нь ялгах хэрэгтэй болдог байна. Өөр ангилалын савнууд нийлбэл бохирдож боловсруулах боломжгүй болдог, учир нь тэд өөр өөр дулааны хэмд боловсруулагддаг. Тиймээс дахин боловсруулах нь төвөгтэй үйл явц. Монголд жилд 400,000 ширхэг хуванцар савны хаягдал гардаг гэсэн тооцоо гарчээ (гэхдээ энэ тоо энэ янзаараа жилээс жилд нэмэгдэх байх). Америкт гэхэд л нийт усны савны 23% нь л дахин боловсруулагддаг байна. Хийжүүлсэн ундааны дэлхийн 6 том компаний үйлдвэрлэдэг нийт хуванцар савны дөнгөж 6% нь дахин боловсруулагдсан байдаг байна. Кока Кола компанийг оролцуулахгүйгээр тооцвол 5 компани нийлээд жилд 3.6 сая тонн хуванцар савны хог гаргадаг байна. Хуванцар сав нь байгальд шингэхийн тулд 5 зуун буюу 500 жил болдог байна. Дээрээс нь булсан хог хаягдлаас хорт хий ялгардаг.

 

Өөр нэг асуудал бол хуванцар сав эрүүл мэндэд хортой. Хүмүүс хуванцар савтай ус худалдаж авахдаа би ус ууж байгаа юм чинь эрүүл, зөв сонголт хийж байна гэж боддог. Харин ч ихэнх усны хуванцар савыг 1 дугаартай, PET хэмээх бодисоор хийдэг ба ялгарч буй химийн бодис нь хортой байдаг байна.

 

Усны савыг дулаан хэмд хадгалах тусам хортой бодис ялгаруулдаг байна. Флоридагийн их сургуульд хийсэн судалгаагаар антимони ба BPA хэмээх хоёр бодисын усан дахь хэмжээ халуун, дулаан хэмд хоёр дахин өссөн байна. Халуун зунаар хүмүүс аялахдаа боодол боодлоор нь ус авч яваад тэр нь халуунд хэдэн цагаар шарагддаг билээ. Антимони хэмээх бодис нь хавдар үүсгэгч хортой метал ажээ. BPA хэмээх бодис нь эстроген даавартай төстэй ба хэт таргалалт, дотоод шүүрлийн булчирхайны доголдол, хавдар зэргийг үүсгэх нөлөөтэй байдаг байна. Энэхүү бодисыг хүүхдийн угжны саванд хийхийг хориглосон байна.

 

Хэрэв та бүхэн анзаарч байсан бол хуванцар савны ёроолд нь 1-7-ийн хооронд дугаар байдаг бөгөөд дугаараасаа хамаараад өөр өөр химийн найрлагатай байдаг байна. Дан ганц ус, ундааны сав гэлтгүй бид шампунь, масло, ургамлын тос, кетчуп, угаалгын шингэний сав гэх мэт өдөр тутмын амьдралдаа бид маш олон хуванцар савны хаягдал гаргадаг. #2, #4, #5 дугаартай хуванцарууд харьцангуй аюул багатайд тооцогддог, гэхдээ л богино долгионы зууханд халаахгүй байх нь зүйтэй. Харин #1, #3, #6, #7 дугаартай хуванцарууд ихээхэн аюултайд тооцогддог бөгөөд аль болох хүнсэндээ хэрэглэхгүй байвал зохино.

#1-7 дугаар бүхий хуванцар савнууд

Шийдэл: Өөрийн гэсэн сайн чанарын дахин хэрэглэх усны савтай явж байх, хийсэн материал нь шилэн эсвэл ган (stainless steel) байвал зүгээр. Хамгийн сайн усны савнуудын тухай эндээс олж уншаарай.

Миний хувьд Zebra нэртэй халуунаа барьдаг усны ган сав хэрэглэдэг. Зуны улиралд зүгээр шилэн усны сав хэрэглэдэг. Крантны цэвэршүүлсэн ус нь хуванцар савтай усыг бодвол 240-10,000 дахин хямд тусдаг байна. Бид хуванцар савтай ундаа, ус худалдаж авахгүй байх сонголт хийснээр мөнгөө хэмнэхийн зэрэгцээ эдгээр хог хаягдлыг багасгаж цаашилбал хуванцар савны үйлдвэрт “үгүй ээ, бидэнд энэ хэрэггүй” гэж хэлж байгаа юм.

Миний байнга хэрэглэдэг усны савнууд.
Минимализм гэж юу вэ?

Минимализм гэж юу вэ?

5, 6-р сар бол хонхны баяр болдог үе. 2018 оны статистик үзүүлэлтээр Монголд нийт 94 дээд боловсролын байгууллага, 803 ерөнхий боловсролын сургуулиуд байна. 2017 онд дээд боловсролын байгууллагыг 29,164 хүн төгсөж, 40,537 хүн ЕБС-ийг төгсжээ. Жил бүр дундажаар 50,000-60,000 хүн ахлах болон дээд сургуулийг төгсдөг гэж бодоход ямар олон гутал, шинэ даашинз, дээл, костюмны хослол шинээр худалдаж авдаг бол? Ямар олон баглаа цэцгийг аваад хаядаг бол?

 

zaluu.com

Цаашилбал, дан ганц хонхны баяр ч гэлтгүй цагаан сар, шинэ жил, наадам, эмэгтэйчүүдийн баяр, эх үрсийн баяр гээд олон баяраар хүмүүс хоорондоо өмссөн зүүсэн, эдэлж хэрэглэж байгаагаараа уралдацгааж, хэнд ч хэрэггүй бэлэг солилцож, баярын утга учрыг алдагдуулдаг.

Бид нар хэн нэгнээс дутахгүй гэсэн бодолдоо хөтлөгдөн материаллаг эд хэрэгслийг байнга худалдаж авдаг нь сэтгэлгээний ядуурлыг илтгэхээс биш баян чинээлэг байдлын илрэл биш. Энэ бүх хэрэглээ байгаль орчинд маш их хаягдал гаргаж байна.

 

Монгол Улсад сүүлийн таван жилийн дотор хог хаягдлын хэмжээ дөрөв дахин буюу жил тутам дунджаар 500 гаруй мянган тонноор нэмэгдэж 2015 оны байдлаар 2.9 сая тонн хог хаягдал үүссэн байна” (mongolcom.mn) гэсэн 4 жилийн өмнөх мэдээлэл байна. Энэ бүх хог хаягдал хөрс, ус, агаарыг бохирдуулж байгаа. Энэ нь эргээд эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлж, байгалийн тэнцвэрт байдлыг алдагдуулна. Тэгвэл өнөөдөр энэ хог хаягдал бүр их нэмэгдсэн байж таараа. Энд тэндгүй сүлжээ дэлгүүрүүд нээгдэж, Америк, Солонгос, Япон бараанууд нэмэгдэж, дэлгүүрээс хүмүүс сагсаар биш том, том түрдэг тэргээр үйлчлүүлдэг болсон. Нэг удаагийн аяга, саванд хоолоо авч явдаг, гаднаас захиалдаг болжээ. Хүмүүс үнэ цэнээ худалдан авч буй бараагаар хэмждэг болж, бүх зүйлсийг амар хялбар аргаар шийдэхийг илүүд үзэж байна. Гэтэл хуучин хувцас, хэрэглэсэн утас худалдаж авах нь үнэндээ хямд бөгөөд эко сонголт юм. Хогны тухай дараа тусад нь жич ярих болно.

mongolcom.mn

Үнэн хэрэгтээ энэ хорвоо бол үдлээд өнгөрөх түр зуурын буудал. Энэ бие махбод түр зуур хэрэглээд орхих хувцас билээ. Харин минималист амьдралын хэв маяг нь хүн амьдралын хамгийн чухал үнэ цэнтэй зүйлдээ анхаарал хандуулж, цаг зав дэмий үрсэн, чамирхалаас цаашгүй зүйлийг огоорох тухай юм. Тэгвэл амьдралын хамгийн үнэ цэнэтэй зүйл юу вэ? Хэдийгээр хүн бүхэнд өөр байж болох ч, цаг хугацаа, орон зай, хүний төрөлхийн заяагдмал үнэ цэнэ, утга учиртай харилцаа хамгийн чухал. Ямар ч эд материал үүнийг орлож чадахгүй.

 

Минималист амьдрал үнэхээр амар. Үүний цаана маш том гүн ухаан явж байдаг. Минимализм гэдэг бол эгэл жирийн, арвич хямгач хэв маяг, арга техник гэсэн утгатай үг(Merriam-Webster dictionary). Тэгэхээр минимализм нь амьдралын хэв маягаас гадна, урлаг, утга зохиолд, дизайнд хэрэглэгддэг. Гол нэгтгэдэг зүйл нь тооноос чанарыг, өнгөн талаас дотор талыг чухалчилдаг.

https://cherinow.files.wordpress.com

Минималист амьдралын хэв маягаас жишээ аван ярих юм бол олон танилаас цөөн сайн найзыг, олон хэрэглэдэггүй хувцаснаас цөөн боловч чанартай, эвтэйхэн хувцасыг, хөргөгчөөр дүүрэн юу байгаа нь мэдэгдэхгүй хүнснээс цөөн, амин дэмтэй, тэжээллэг хүнсийг илүүд үздэг.

Shutterstock

Минималист амьдралын хэв маяг Буддын гүн ухаан, байгаль орчинд ээлтэй амьдралын хэв маягтай нийцдэг. Яг л хорвоогийн хоосон чанарыг таньсан хүн л энэ амьдралын хэв маягийг сонгох мэт. Гэхдээ капиталист нийгмийн боол болохыг хүсэхгүй хэн бүхэнд энэ амьдралын хэв маяг тохирно. Капиталист нийгэм нь хэзээ ч хүний сайн сайхан, байгаль орчныг боддоггүй, зөвхөн ашиг орлогыг л боддог. Хүнд өмнө нь мэдрэгдээгүй хэрэгцээг хуурамчаар бий болгож хүний шуналыг хөдөлгөн бараа, үйлчилгээгээ зарахыг оролддог. Анзаараад үзээрэй, хаа сайгүй л зар суртчилгаа байгаа. Хэрэглэгч бол хаан хэмээн “хошгоруулж” хүмүүсээс мөнгө саахыг л чухалчилдаг. Өөрөөр хэлбэл, хүмүүс бол өөрчилж хувираж, хүссэнээрээ хөдөлгөх нэг төрлийн обьект юм.

https://cgutie8.wordpress.com

Эцэст нь та бүхэн минималист амьдралын хэв маягийг сонирхож байвал өөрийнхөө амьдралыг юун түрүүнд шинжээд үзээрэй. Надад ямар хэрэгцээгүй эд хогшил, хувцас хунар байна вэ, миний орон зайг юу эзэлж байна вэ, би цагийг яаж, хэнтэй өнгөрөөж байна вэ, мөнгөө юунд зарцуулж байна вэ гээд асуугаад үзээрэй. Энэ бүхэн таны үнэт зүйлсийн тусгал байж чадаж байна уу? Та яг энэ маягаараа нэг жил, хоёр жил, таван жил, арван жил амьдарсны дараа яах бол? Ямар мэдрэмж төрөх бол?